Báo cáo tài chính hợp nhất là gì? Cách lập BCTC hợp nhất ra sao?

Cách lập báo cáo tài chính hợp nhất như thế nào để đảm bảo số liệu chính xác và tuân thủ quy định hiện hành? Kế toán không chỉ cần tổng hợp báo cáo của công ty mẹ và các công ty con mà còn phải thực hiện điều chỉnh, loại trừ giao dịch nội bộ, xác định lợi thế thương mại và lợi ích cổ đông không kiểm soát. Bài viết dưới đây của phần mềm kế toán MISA AMIS Kế toán hướng dẫn chi tiết các nguyên tắc và 4 bước lập báo cáo tài chính hợp nhất theo quy định hiện hành.

1. Báo cáo tài chính hợp nhất là gì?

Báo cáo tài chính hợp nhất (tiếng anh là Consolidated Financial Statement) là báo cáo tổng hợp tài chính, hoạt động kinh doanh và dòng tiền của một tập đoàn (có công ty mẹ và các công ty con) được trình bày như báo cáo tài chính của doanh nghiệp duy nhất. Báo cáo này giúp người sử dụng (nhà đầu tư, cơ quan quản lý, ngân hàng) đánh giá toàn diện tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và khả năng tạo tiền của cả tập đoàn. Báo cáo này có các chỉ số đặc thù như lợi thế thương mại và lợi ích cổ đông không kiểm soát.

Đối tượng có trách nhiệm lập BCTC hợp nhất là công ty mẹ có quyền kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp đối với một hoặc nhiều công ty con, theo quy định tại Điều 5 và Điều 8 Thông tư 202/2014/TT-BTC (đã được sửa đổi, bổ sung).

Mục đích chính của việc lập BCTC hợp nhất là cung cấp thông tin tổng quát, toàn diện về tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh và khả năng tạo tiền của tập đoàn. Qua đó dự đoán tình hình hoạt động trong tương lai và đưa ra các quyết định quản lý, điều hành hoặc đầu tư phù hợp.

Một bộ báo cáo tài chính hợp nhất cũng gồm 4 phần:

1. Bảng cân đối kế toán hợp nhất.
2. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất.
3. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất.
4. Bản thuyết minh báo cáo tài chính hợp nhất.

2. Nguyên tắc hợp nhất báo cáo tài chính

Việc lập và trình bày báo cáo tài chính hợp nhất phải tuân thủ các nguyên tắc quy định tại Điều 10 Thông tư 202/2014/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 43/2026/TT-BTC. Theo đó, công ty mẹ cần lưu ý các nguyên tắc sau:

Nguyên tắc 1

Công ty mẹ khi lập Báo cáo tài chính hợp nhất phải hợp nhất Báo cáo tài chính riêng của mình và của tất cả các công ty con ở trong nước và ngoài nước do công ty mẹ kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp, trừ các trường hợp:

• Quyền kiểm soát tạm thời của công ty mẹ phải được xác định ngay tại thời điểm mua công ty con. Khoản đầu tư này không được trình bày là khoản đầu tư vào công ty con mà phải phân loại là khoản đầu tư ngắn hạn nắm giữ vì mục đích kinh doanh
• Tại thời điểm mua, công ty mẹ đã phân loại khoản đầu tư là công ty con, sau đó mới dự kiến thoái vốn trong thời gian dưới 12 tháng hoặc công ty con dự kiến phá sản, giải thể, chia tách, sáp nhập, chấm dứt hoạt động trong thời gian dưới 12 tháng thì không được coi quyền kiểm soát là tạm thời

Nguyên tắc 2

Công ty mẹ không được loại trừ khỏi Báo cáo tài chính hợp nhất đối với:

a) Công ty con có hoạt động kinh doanh khác biệt với hoạt động của công ty mẹ và công ty con khác trong tập đoàn;

b) Công ty con là Quỹ tín thác, Quỹ tương hỗ, Quỹ đầu tư mạo hiểm hoặc các doanh nghiệp tương tự.

Nguyên tắc 3

Báo cáo tài chính hợp nhất được lập và trình bày theo các nguyên tắc kế toán như Báo cáo tài chính của doanh nghiệp độc lập theo quy định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam “Trình bày báo cáo tài chính” và qui định của các Chuẩn mực kế toán khác có liên quan.

Nguyên tắc 4

BCTC hợp nhất được lập trên cơ sở áp dụng chính sách kế toán thống nhất cho các giao dịch và sự kiện cùng loại trong những hoàn cảnh tương tự trong toàn Tập đoàn.

• Chế độ kế toán của công ty con sử dụng khác với chế độ kế toán áp dụng chung cho toàn tập đoàn thì BCTC hợp nhất phải được điều chỉnh lại theo công ty mẹ và công ty mẹ có trách nhiệm hướng dẫn công ty con thực hiện việc điều chỉnh dựa trên bản chất của giao dịch và sự kiện
• Nếu công ty con không thể sử dụng chung 1 chế độ kế toán với công ty mẹ thì BCTC hợp nhất phải trình bày rõ các khoản mục được ghi nhận theo những chính sách khác nhau và thuyết minh cụ thể về chế độ kế toán đó

Nguyên tắc 5

Báo cáo tài chính riêng của công ty mẹ và Báo cáo tài chính của công ty con sử dụng để hợp nhất phải được lập cho cùng 01 kỳ kế toán.

• Trường hợp ngày kết thúc kỳ kế toán khác nhau, công ty con phải lập thêm một bộ BCTC phục vụ hợp nhất có kỳ kế toán trùng với kỳ kế toán của công ty mẹ. Nếu không thể thực hiện, các BCTC được lập tại thời điểm khác nhau có thể được sử dụng với điều kiện thời gian chênh lệch không vượt quá 3 tháng.
• Trong trường hợp này, BCTC sử dụng để hợp nhất phải được điều chỉnh ảnh hưởng của những giao dịch và sự kiện quan trọng xảy ra giữa ngày kết thúc kỳ kế toán của công ty con và ngày kết thúc kỳ kế toán của tập đoàn. Độ dài kỳ báo cáo và sự khác nhau về thời điểm lập BCTC phải được thống nhất qua các kỳ.

Nguyên tắc 6

Kết quả hoạt động kinh doanh của công ty con phải được đưa vào BCTC hợp nhất kể từ ngày công ty mẹ nắm quyền kiểm soát công ty con và chấm dứt vào ngày công ty mẹ thực sự chấm dứt quyền kiểm soát công ty con.

Khi đơn vị nhận đầu tư không còn là công ty con và cũng không trở thành công ty liên doanh, liên kết của nhà đầu tư thì nhà đầu tư phải kế toán khoản đầu tư còn lại một cách phù hợp với quy định của pháp luật.

Nguyên tắc 7

Phần sở hữu của công ty mẹ và cổ đông không kiểm soát trong tài sản thuần có thể xác định được của công ty con tại ngày mua phải được trình bày theo giá trị hợp lý. Cụ thể như sau:

a) Tài sản thuần của công ty con tại ngày mua được ghi nhận trên Báo cáo tình hình tài chính hợp nhất theo giá trị hợp lý. Nếu công ty mẹ không sở hữu 100% công ty con thì phần chênh lệch giữa giá trị ghi sổ và giá trị hợp lý được phân bổ cho cả cổ đông mẹ và cổ đông không kiểm soát.

b) Sau ngày mua, nếu các tài sản của công ty con tại ngày mua (có giá trị hợp lý khác biệt so với giá trị ghi sổ) được khấu hao, thanh lý hoặc bán thì phần chênh lệch giữa giá trị hợp lý và giá trị ghi sổ được coi là đã thực hiện và phải điều chỉnh vào:

• Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối tương ứng với phần sở hữu của cổ đông mẹ;
• Lợi ích cổ đông không kiểm soát tương ứng với phần sở hữu của cổ đông không kiểm soát.

Nguyên Tắc 8

Nguyên tắc lập báo cáo tài chính hợp nhất số 8: Nếu có chênh lệch giữa giá trị hợp lý và giá trị ghi sổ của tài sản thuần của công ty con tại ngày mua, công ty mẹ phải ghi nhận thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại phát sinh từ giao dịch hợp nhất kinh doanh.

Nguyên tắc 9

Lợi thế thương mại hoặc lãi từ giao dịch mua giá rẻ được xác định trên cơ sở so sánh giá phí khoản đầu tư với phần sở hữu của công ty mẹ trong giá trị hợp lý của tài sản thuần có thể xác định được của công ty con tại ngày mua (thời điểm công ty mẹ nắm quyền kiểm soát công ty con).

a) Thời gian phân bổ lợi thế thương mại không quá 10 năm, bắt đầu kể từ ngày công ty mẹ kiểm soát công ty con theo nguyên tắc: Việc phân bổ phải thực hiện dần đều qua các năm. Định kỳ công ty mẹ phải đánh giá tổn thất lợi thế thương mại tại công ty con, nếu có bằng chứng cho thấy số lợi thế thương mại bị tổn thất lớn hơn số phân bổ hàng năm thì phân bổ theo số lợi thế thương mại bị tổn thất ngay trong kỳ phát sinh.

b) Trong giao dịch hợp nhất kinh doanh qua nhiều giai đoạn, khi xác định lợi thế thương mại hoặc lãi từ giao dịch mua giá rẻ (lợi thế thương mại âm), giá phí khoản đầu tư vào công ty con được tính là tổng của giá phí khoản đầu tư tại ngày đạt được quyền kiểm soát công ty con cộng với giá phí khoản đầu tư của những lần trao đổi trước đã được đánh giá lại theo giá trị hợp lý tại ngày công ty mẹ kiểm soát công ty con.

Nguyên tắc 10

Nếu sau khi đã kiểm soát công ty con, nếu công ty mẹ tiếp tục đầu tư vào công ty con để tăng tỷ lệ lợi ích nắm giữ, phần chênh lệch giữa giá phí khoản đầu tư thêm và giá trị ghi sổ của tài sản thuần của công ty con mua thêm phải được ghi nhận trực tiếp vào lợi nhuận sau thuế chưa phân phối và được coi là các giao dịch vốn chủ sở hữu (không ghi nhận như lợi thế thương mại hoặc lãi từ giao dịch mua giá rẻ).

Khi lập báo cáo tài chính hợp nhất trong trường hợp này, công ty mẹ không thực hiện việc ghi nhận tài sản thuần của công ty con theo giá trị hợp lý như tại thời điểm kiểm soát công ty con.

Nguyên tắc 11

Các chỉ tiêu trong Báo cáo tài chính hợp nhất hợp nhất và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất được lập bằng cách cộng từng chỉ tiêu thuộc Bảng cân đối kế toán và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Công ty mẹ và các công ty con trong tập đoàn.

Sau đó thực hiện điều chỉnh cho các nội dung sau:

a) Giá trị ghi sổ khoản đầu tư của công ty mẹ trong từng công ty con và phần vốn của công ty mẹ trong vốn chủ sở hữu của công ty con phải được loại trừ toàn bộ đồng thời ghi nhận lợi thế thương mại hoặc lãi từ giao dịch mua giá rẻ (nếu có);

b) Phân bổ lợi thế thương mại;

c) Lợi ích cổ đông không kiểm soát được trình bày trên Báo cáo tình hình tài chính hợp nhất thành một chỉ tiêu riêng thuộc phần vốn chủ sở hữu. Phần lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông không kiểm soát cũng được trình bày thành chỉ tiêu riêng trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất.

d) Số dư các khoản mục phải thu, phải trả, cho vay… giữa các đơn vị trong cùng tập đoàn phải được loại trừ hoàn toàn;

đ) Các khoản doanh thu, thu nhập, chi phí phát sinh từ các giao dịch trong nội bộ tập đoàn phải được loại trừ toàn bộ;

e) Các khoản lãi chưa thực hiện phát sinh từ các giao dịch trong nội bộ tập đoàn đang nằm trong giá trị tài sản (như hàng tồn kho, tài sản cố định…) phải được loại trừ hoàn toàn. Các khoản lỗ chưa thực hiện phát sinh từ các giao dịch nội bộ đang phản ánh trong giá trị tài sản (hàng tồn kho, tài sản cố định…) cũng phải được loại bỏ trừ khi chi phí gây ra khoản lỗ đó không thể thu hồi được.

Nguyên tắc 12

Số chênh lệch giữa số thu từ việc thoái vốn tại công ty con và giá trị phần tài sản thuần của công ty con bị thoái vốn cộng với (+) giá trị phần lợi thế thương mại chưa phân bổ hết được ghi nhận ngay trong kỳ phát sinh theo nguyên tắc:

• Nếu giao dịch thoái vốn không làm công ty mẹ mất quyền kiểm soát đối với công ty con, toàn bộ chênh lệch nêu trên được ghi nhận vào chỉ tiêu “Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối” trên Bảng cân đối kế toán hợp nhất.
• Nếu giao dịch thoái vốn dẫn đến việc công ty mẹ mất quyền kiểm soát đối với công ty con, toàn bộ chênh lệch nêu trên được ghi nhận vào Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất. Khi công ty mẹ mất quyền kiểm soát đối với công ty con, khoản đầu tư còn lại được kế toán phù hợp với bản chất và quy định pháp luật hiện hành. Trường hợp khoản đầu tư không còn là khoản đầu tư vào công ty con và cũng không trở thành khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết, nhà đầu tư phải kế toán khoản đầu tư còn lại phù hợp với quy định của pháp luật.

Nguyên tắc 13

Sau khi thực hiện tất cả các bút toán điều chỉnh, phần chênh lệch phát sinh do việc điều chỉnh các chỉ tiêu thuộc Báo cáo kết quả kinh doanh phải được kết chuyển vào lợi nhuận sau thuế chưa phân phối khi lập báo cáo tài chính hợp nhất.

Nguyên tắc 14

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất được lập căn cứ vào Báo cáo tình hình tài chính hợp nhất, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ của công ty mẹ, các công ty con theo nguyên tắc…

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất chỉ trình bày luồng tiền giữa tập đoàn với các đơn vị bên ngoài tập đoàn, bao gồm cả luồng tiền phát sinh từ các giao dịch với các công ty liên doanh, liên kết và cổ đông không kiểm soát của tập đoàn và được trình bày trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất theo 3 loại hoạt động: Hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư và hoạt động tài chính.

Toàn bộ các luồng tiền phát sinh từ các giao dịch giữa công ty mẹ và công ty con trong nội bộ tập đoàn phải được loại trừ hoàn toàn trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất.

Nguyên tắc 15

Trường hợp công ty mẹ có các công ty con lập BCTC bằng đồng tiền khác với đồng tiền báo cáo của công ty mẹ, trước khi hợp nhất BCTC, công ty mẹ phải chuyển đổi toàn bộ BCTC của các công ty con sang đồng tiền báo cáo của công ty mẹ theo quy định tại Chương VI Thông tư 202/2014/TT-BTC (đã được sửa đổi, bổ sung).

Việc chuyển đổi phải tuân thủ các nguyên tắc về tỷ giá hối đoái quy định tại Điều 58 Thông tư này, bao gồm tỷ giá áp dụng đối với tài sản, nợ phải trả, giá trị tài sản thuần tại ngày mua, các khoản mục doanh thu, chi phí và cổ tức đã trả.

Nguyên tắc 16

Bản thuyết minh BCTC hợp nhất được lập để giải thích thêm các thông tin về tài chính và phi tài chính, được căn cứ vào:

• Báo cáo tình hình tài chính hợp nhất;
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất;
• Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất;
• Các tài liệu có liên quan trong quá trình hợp nhất BCTC.

Thông tin trình bày trong Bản thuyết minh BCTC hợp nhất phải tuân thủ quy định tại Điều 13 và Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 43/2026/TT-BTC.

3. Các bước lập Báo cáo tài chính hợp nhất

Để lập Báo cáo tài chính hợp nhất, công ty mẹ cần thực hiện các công việc theo trình tự quy định tại Điều 11 Thông tư 202/2014/TT-BTC (đã được sửa đổi, bổ sung), cụ thể như sau:

Bước 1: Thu thập, kiểm tra và cộng hợp báo cáo tài chính

• Thu thập Báo cáo tài chính riêng của công ty mẹ và tất cả công ty con thuộc phạm vi hợp nhất.
• Kiểm tra và điều chỉnh các khác biệt về chính sách kế toán giữa các đơn vị trong tập đoàn.
• Kiểm tra tính thống nhất về kỳ kế toán; chuyển đổi Báo cáo tài chính của công ty con sang đồng tiền báo cáo của công ty mẹ nếu có.
• Hợp cộng các chỉ tiêu tương ứng trên Báo cáo tài chính của công ty mẹ và các công ty con trong tập đoàn.

Bước 2: Thực hiện các bút toán điều chỉnh và loại trừ khi hợp nhất

Kế toán thực hiện các nghiệp vụ điều chỉnh, loại trừ chủ yếu sau:

• Nghiệp vụ 1: Điều chỉnh tài sản, nợ phải trả và tài sản thuần của công ty con theo giá trị hợp lý tại ngày mua; ghi nhận các khoản chênh lệch liên quan và thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại (nếu có).
• Nghiệp vụ 2: Loại trừ toàn bộ giá trị ghi sổ khoản đầu tư của công ty mẹ vào từng công ty con và phần sở hữu của công ty mẹ trong vốn chủ sở hữu của công ty con; đồng thời ghi nhận lợi thế thương mại hoặc lãi từ giao dịch mua giá rẻ (nếu có).
• Nghiệp vụ 3: Phân bổ lợi thế thương mại nếu có.
• Nghiệp vụ 4: Xác định và tách lợi ích cổ đông không kiểm soát.
• Nghiệp vụ 5: Loại trừ toàn bộ các giao dịch nội bộ trong tập đoàn, bao gồm số dư các khoản phải thu, phải trả, doanh thu, chi phí và lãi, lỗ chưa thực hiện phát sinh từ giao dịch nội bộ.

Bước 3: Lập bảng tổng hợp bút toán điều chỉnh và bảng tổng hợp các chỉ tiêu hợp nhất

• Lập Bảng tổng hợp bút toán điều chỉnh để tổng hợp các khoản điều chỉnh, loại trừ khi hợp nhất.
• Lập Bảng tổng hợp các chỉ tiêu hợp nhất để tổng hợp số liệu từ Báo cáo tài chính của công ty mẹ và các công ty con, đồng thời phản ánh ảnh hưởng của các bút toán điều chỉnh và loại trừ.
• Thực hiện bút toán kết chuyển phần chênh lệch điều chỉnh tăng, giảm của các chỉ tiêu thuộc Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh vào lợi nhuận sau thuế chưa phân phối.

Bước 4: Tổng hợp và trình bày Báo cáo tài chính hợp nhất

Căn cứ Bảng tổng hợp các chỉ tiêu hợp nhất sau khi đã thực hiện đầy đủ các bút toán điều chỉnh và loại trừ giao dịch nội bộ, kế toán lập và trình bày Báo cáo tài chính hợp nhất theo biểu mẫu, chỉ tiêu và yêu cầu thuyết minh hiện hành.

Dùng thử miễn phí

4. Ví dụ hướng dẫn cách lập và trình bày báo cáo tài chính hợp nhất

Việc lập và trình bày báo cáo tài chính hợp nhất được hướng dẫn cụ thể tại Thông tư 202/2014/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 43/2026/TT-BTC). Các quy định tại Điều 14, Điều 15 và Điều 20 cùng những điều khoản liên quan cung cấp cơ sở để doanh nghiệp thực hiện các nghiệp vụ hợp nhất, bao gồm:

• Xác định và phân bổ lợi thế thương mại phát sinh từ giao dịch hợp nhất kinh doanh.
• Loại trừ khoản đầu tư của công ty mẹ vào công ty con tại ngày mua, bao gồm trường hợp hợp nhất kinh doanh qua nhiều giai đoạn.
• Thực hiện các bút toán điều chỉnh, loại trừ giao dịch nội bộ và các nghiệp vụ hợp nhất khác theo quy định.

Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 43/2026/TT-BTC để sử dụng các biểu mẫu bảng tổng hợp bút toán điều chỉnh và bảng tổng hợp các chỉ tiêu hợp nhất.

Tải File hướng dẫn chi tiết trình bày và lập báo cáo tài chính hợp nhất tại đây!

Kết luận

Để lập báo cáo tài chính hợp nhất chính xác, doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ 4 bước: thu thập và cộng hợp số liệu, điều chỉnh và loại trừ giao dịch nội bộ, lập bảng tổng hợp bút toán điều chỉnh và trình bày báo cáo. Trong quá trình thực hiện, kế toán cần tuân thủ các nguyên tắc tại Thông tư 202/2014/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 43/2026/TT-BTC, nhằm đảm bảo báo cáo phản ánh trung thực tình hình tài chính và kết quả hoạt động của toàn tập đoàn.

Để hỗ trợ các doanh nghiệp nộp BCTC hợp nhất kịp thời, chính xác, các phần mềm kế toán như phần mềm kế toán online MISA AMIS đã tự động tổng hợp BCTC giữa các công ty mẹ, công ty con hay các công ty với các chi nhánh để hỗ trợ quá trình làm báo cáo hợp nhất dễ dàng hơn.

Phần mềm kế toán online MISA AMIS mang đến giải pháp quản trị tài chính kế toán tổng thể vừa đơn giản, thông minh vừa an toàn chính xác. Với nghiệp vụ lập báo cáo tài chính hợp nhất, phần mềm tự động tổng hợp BCTC giữa các công ty mẹ, công ty con hay các công ty với các chi nhánh để hỗ trợ quá trình làm báo cáo hợp nhất dễ dàng hơn, cụ thể:

Đầy đủ báo cáo quản trị – hàng trăm báo cáo quản trị theo mẫu hoặc tự thiết kế chỉnh sửa, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp thuộc mọi ngành nghề, lĩnh vực.

Tham khảo ngay phần mềm kế toán online MISA AMIS để quản lý công tác kế toán hiệu quả hơn.